Ders çalışırken bir konuyu anlamamak, öğrencilerin düşündüğünden çok daha normal bir durumdur. Özellikle lise yıllarında konular giderek karmaşıklaşırken ve YKS hazırlık süreci başladığında, öğrencilerin karşılaştıkları her bilgiyi ilk anlatımda eksiksiz anlamaları beklenemez. Asıl önemli olan, anlaşılmayan noktayı fark etmek ve doğru şekilde yardım istemeyi bilmektir.

Birçok öğrenci anlamadığı bir konuyla karşılaştığında öğretmenine soru sormaktan çekinebilir. “Saçma bir soru sorarsam?”, “Arkadaşlarım anlamıştır, bir tek ben anlamadım”, “Öğretmen zaten bunu anlattı”, “Nereden başlayacağımı bilmiyorum” gibi düşünceler öğrencinin soru sormasını engelleyebilir.

Oysa etkili soru sormak, yalnızca öğretmenden yardım istemek değildir. Aynı zamanda öğrenme sürecinin aktif bir parçası olmaktır.

Bir öğrencinin “Hocam anlamadım.” demesiyle “Hocam burada şu adımı neden böyle yaptığımızı anlayamadım.” demesi arasında büyük bir fark vardır.

Peki anlamadığınız bir konuyu öğretmeninize nasıl sormalısınız?

Öncelikle “Hiçbir şey anlamadım” demek yerine nerede zorlandığınızı bulun

Bir konuyu anlamadığınızı fark ettiğinizde ilk yapmanız gereken, gerçekten neyi anlamadığınızı belirlemektir.

Örneğin matematikte bir soruyu çözemediğinizde bütün konuyu anlamadığınızı düşünebilirsiniz. Ancak problem incelendiğinde aslında sorunun çözüm yöntemini bildiğiniz, yalnızca hangi formülü kullanmanız gerektiğini belirleyemediğiniz ortaya çıkabilir.

Benzer şekilde biyolojide bir konuyu anlamadığınızı düşünebilirsiniz fakat sorun aslında birkaç kavram arasındaki bağlantıyı kuramamaktan kaynaklanıyor olabilir.

Bu nedenle öğretmene soru sormadan önce kendinize şu soruları yöneltebilirsiniz:

• Konunun hangi bölümünü anlamadım?
• Hangi kavram kafamı karıştırıyor?
• Öğretmenin anlattığı hangi adımda koptum?
• Soruyu çözerken hangi noktada ilerleyemedim?
• Bildiğim bir şey var mı?
• Denediğim yöntem neden işe yaramadı?

Bu sorular, problemin kaynağını bulmanıza yardımcı olur.

“Anlamadım” yerine “Şu kısmı anlamadım” deyin

Öğretmene soru sorarken en sık kullanılan cümlelerden biri:

“Hocam, ben bu konuyu hiç anlamadım.”

Bu cümle öğretmenin nereden başlaması gerektiğini anlamasını zorlaştırabilir.

Bunun yerine daha açık bir ifade kullanabilirsiniz:

“Hocam, buraya kadar olan kısmı anladım ama bu adımda neden bu işlemi yaptığımızı anlayamadım.”

Ya da:

“Hocam, formülü biliyorum fakat soruda hangi durumda kullanacağımı karıştırıyorum.”

Bu şekilde öğretmeniniz, eksik olan kısmı daha kolay tespit eder.

Çünkü öğretmenin görevi yalnızca konuyu yeniden anlatmak değil, sizin hangi noktada takıldığınızı bulmanıza yardımcı olmaktır.

Soru sormadan önce mutlaka biraz uğraşın

Bir konuyu anlamadığınız anda doğrudan “Hocam anlatır mısınız?” demek yerine önce kendiniz biraz düşünmeye çalışın.

Bu, öğretmenden yardım istememeniz gerektiği anlamına gelmez. Tam tersine, kendi başınıza yaptığınız deneme, öğretmenin size daha etkili yardımcı olmasını sağlar.

Örneğin bir matematik sorusunu çözemediyseniz:

“Hocam bunu yapamadım.”

demek yerine,

“Hocam, önce şu işlemi yaptım. Daha sonra buradan devam edemedim. Burada hangi yöntemi kullanmam gerekiyor?”

demek çok daha açıklayıcıdır.

Çünkü öğretmeniniz sizin nasıl düşündüğünüzü görür.

Yanlış yaptığınız nokta, çoğu zaman öğrenmenin en değerli ipucudur.

Çözemediğiniz soruyu öğretmene gösterin

Özellikle YKS hazırlığında yalnızca “Bu konuyu anlatır mısınız?” demek yerine, çözemediğiniz soruyu öğretmene göstermek çok daha verimli olabilir.

Çünkü bir konunun teorik anlatımını anlamış olabilirsiniz ancak soru üzerinde uygulama yaparken zorlanabilirsiniz.

Örneğin:

“Hocam, konuyu dinlediğimde anlıyorum ama bu tarz sorularda nereden başlayacağımı bilemiyorum.”

dediğinizde öğretmeniniz size yalnızca konuyu tekrar anlatmak yerine soruya yaklaşma biçimini gösterebilir.

Bu da öğrencinin “biliyorum ama soruda yapamıyorum” probleminden çıkmasına yardımcı olur.

“Neden?” sorusunu kullanmaktan çekinmeyin

İyi bir soru yalnızca “Nasıl yapılıyor?” sorusu değildir.

Bazen daha önemli olan soru:

“Neden böyle yapıyoruz?”

sorusudur.

Örneğin matematikte bir işlemin nasıl yapıldığını ezberlemek yerine neden o işlemin yapıldığını anlamaya çalışmak, bilgiyi daha kalıcı hale getirir.

Fizikte bir formülü doğrudan ezberlemek yerine:

• Bu formül nereden geliyor?
• Hangi durumda kullanılıyor?
• Değişkenler neyi ifade ediyor?
• Sonuç değişirse ne olur?

gibi sorular sormak konuyu daha derin anlamanızı sağlar.

Aynı durum diğer dersler için de geçerlidir.

Kimyada bir tepkimenin neden gerçekleştiğini, biyolojide bir mekanizmanın neden o şekilde işlediğini, tarihte bir olayın hangi nedenlerle ortaya çıktığını sormak bilgiyi ezberlemek yerine anlamanıza yardımcı olur.

Sorunuzu mümkün olduğunca somutlaştırın

“Hocam burası zor.”

ifadesi yerine:

“Hocam bu soruda ikinci adımdan üçüncü adıma nasıl geçtiğimizi anlayamadım.”

demek çok daha etkilidir.

Çünkü somut bir soru, somut bir cevap oluşturur.

Özellikle kalabalık sınıflarda öğretmenin her öğrencinin hangi noktada zorlandığını tahmin etmesi mümkün değildir.

Bu nedenle soruyu ne kadar açık ifade ederseniz, alacağınız yardım da o kadar faydalı olur.

Yanlış soru sormaktan korkmayın

Öğrencilerin soru sormasını engelleyen en önemli düşüncelerden biri şudur:

“Bu soru çok basit, öğretmen bana güler mi?”

Bir konunun size basit görünmemesi, sizin başarısız olduğunuz anlamına gelmez.

Herkesin öğrenme hızı, ön bilgisi ve konuya yaklaşımı farklıdır.

Bir öğrencinin kolay bulduğu bir konu başka bir öğrenci için daha karmaşık olabilir.

Üstelik öğretmen açısından bakıldığında öğrencinin soru sorması genellikle olumlu bir davranıştır. Çünkü soru sormak, öğrencinin konuyu gerçekten anlamaya çalıştığını gösterir.

Bu nedenle:

“Herkes anlamış gibi görünüyor, ben de anlamış gibi davranayım.”

demek yerine,

“Benim anlamadığım nokta burası.”

diyebilmek çok daha değerlidir.

Öğretmenin anlattığı konuyu kendi cümlenizle tekrar edin

Bazen bir konuyu gerçekten anlayıp anlamadığınızı fark etmek zordur.

Böyle durumlarda öğretmeninize:

“Ben şöyle anladım, doğru mu?”

şeklinde bir soru sorabilirsiniz.

Örneğin:

“Hocam, önce bunu buluyoruz, sonra çıkan sonucu burada kullanıyoruz. Ben böyle anladım, doğru mu?”

Bu yöntem iki açıdan faydalıdır.

Birincisi, öğretmeniniz sizin düşünce biçiminizi görür.

İkincisi, siz de konuyu gerçekten anlayıp anlamadığınızı fark edersiniz.

Çünkü bazen öğrenciler öğretmeni dinlerken “Anladım.” hissine kapılır fakat konuyu kendi başına açıklamaya çalıştığında eksikleri ortaya çıkar.

Birden fazla sorunuz varsa öncelik sırası oluşturun

Özellikle sınava hazırlanan öğrencilerde birden fazla soru birikebilir.

Örneğin matematikte üç, fizikte iki, kimyada dört sorunuz olabilir.

Hepsini aynı anda sormaya çalışmak yerine önceliklendirme yapabilirsiniz.

Önce:

1. Konuyu öğrenmenizi engelleyen temel soruyu,
2. Diğer soruların çözümünü etkileyen noktayı,
3. En çok tekrar eden hata türünü

sorabilirsiniz.

Örneğin matematikte bir soruyu çözememenizin nedeni aslında temel bir işlem hatasıysa, diğer soruları sormadan önce bu eksikliği gidermek daha doğru olabilir.

“Tekrar anlatır mısınız?” demek yerine farklı bir açıklama isteyin

Bazen öğretmen konuyu anlatır ama öğrenci yine anlamaz.

Bu durumda öğretmene tekrar:

“Hocam bir daha anlatır mısınız?”

demek yerine, farklı bir anlatım biçimi isteyebilirsiniz.

Örneğin:

• “Hocam bunu daha basit bir örnek üzerinden anlatabilir misiniz?”
• “Başka bir soruyla gösterebilir misiniz?”
• “Günlük hayattan bir örnek verebilir misiniz?”
• “Bu konuyu önceki konuyla bağlantılı anlatabilir misiniz?”
• “Benim yaptığım hata üzerinden açıklayabilir misiniz?”

Böylece aynı açıklamayı tekrar tekrar dinlemek yerine, farklı bir öğrenme yolu denemiş olursunuz.

Soru sormak kadar cevabı dinlemek de önemlidir

Bazen öğrenci soruyu sorar ancak öğretmenin cevabını dinlerken zihninde yeni bir soruya geçer.

Bu durumda cevap alınmış olsa bile öğrenme gerçekleşmeyebilir.

Öğretmeniniz açıklama yaparken:

• Önemli noktaları not alın.
• Anlamadığınız yeni bir yer oluşursa işaretleyin.
• Örneği dikkatlice takip edin.
• Açıklamadan sonra aynı soruyu kendiniz çözmeye çalışın.

Özellikle sayısal derslerde öğretmenin çözümünü izlemek ile aynı soruyu kendi başınıza çözebilmek arasında fark vardır.

“İzlerken anladım.” demek, “Kendim çözebiliyorum.” demek değildir.

Bu nedenle açıklama bittikten sonra soruyu bir kez de kendiniz çözmeye çalışın.

Öğretmene soru sormak öğrenmenin sonu değil, başlangıcıdır

Bir sorunun cevabını öğretmenden almak tek başına yeterli değildir.

Asıl önemli olan, verilen cevabı kendi öğrenme sürecinize dahil etmektir.

Örneğin bir matematik sorusunu öğretmeniniz çözdüyse, defterinize yalnızca çözümü geçirmek yerine şunları da yazabilirsiniz:

Hata yaptığım yer:
Sorunun hangi kısmında takıldım?

Doğru yaklaşım:
Soruyu çözerken hangi yöntemi kullanmalıyım?

Dikkat etmem gereken nokta:
Bir sonraki soruda neyi kontrol etmeliyim?

Bu şekilde öğretmene sorduğunuz tek bir soru, ileride karşılaşacağınız birçok soruyu çözmenize yardımcı olabilir.

YKS hazırlığında soru sorma alışkanlığı neden önemlidir?

YKS hazırlığında öğrencilerin yalnızca çok soru çözmesi yeterli değildir. Çözdükleri sorulardan öğrenmeleri de gerekir.

Bir öğrenci aynı hata türünü defalarca yapıyorsa, yalnızca daha fazla soru çözmek her zaman çözüm olmayabilir.

Bazen durup şu soruyu sormak gerekir:

“Ben burada neden hata yapıyorum?”

Öğretmene yönelteceğiniz doğru bir soru, çalışma sürecinizde büyük bir fark yaratabilir.

Örneğin:

“Hocam bu soruyu yanlış yaptım.”

yerine:

“Hocam bu tarz sorularda sorunun benden ne istediğini belirlemekte zorlanıyorum. Soruyu okurken nelere dikkat etmeliyim?”

demek çok daha öğreticidir.

Çünkü ikinci soru yalnızca bir sorunun cevabını değil, soru çözme becerisini geliştirmeye yöneliktir.

Öğretmene soru sormayı bir başarısızlık göstergesi olarak görmeyin

Soru sormak, “Ben bilmiyorum.” demenin ötesinde bir davranıştır.

Aslında soru sormak:

• Eksik olduğunu fark edebilmek,
• Yardım istemekten çekinmemek,
• Öğrenmeye açık olmak,
• Hatasını analiz edebilmek,
• Daha iyi anlamak için çaba göstermek

anlamına gelir.

Başarılı öğrenciler her şeyi bilen öğrenciler değildir.

Başarılı öğrenciler çoğu zaman neyi bilmediklerini fark eden ve bunu öğrenmek için doğru soruyu sorabilen öğrencilerdir.

Etkili soru sormak için kullanabileceğiniz cümleler

Öğretmeninize soru sorarken kullanabileceğiniz bazı ifadeler:

“Hocam, buraya kadar olan kısmı anladım fakat bu adımda neden böyle yaptığımızı anlayamadım.”

“Hocam, yöntemi biliyorum ama hangi sorularda kullanacağımı karıştırıyorum.”

“Hocam, bu soruda şu yöntemi denedim fakat burada tıkandım. Hangi noktada hata yapıyorum?”

“Hocam, bunu farklı bir örnek üzerinden anlatabilir misiniz?”

“Ben konuyu şöyle anladım, doğru mu?”

“Hocam, bu sorunun çözümüne nereden başlamam gerektiğini belirlemekte zorlanıyorum. Soruyu nasıl analiz etmeliyim?”

Bu cümlelerin ortak noktası, öğrencinin yalnızca cevap istememesi; nasıl düşündüğünü de öğretmeniyle paylaşmasıdır.

Sonuç: İyi Soru, İyi Öğrenmenin Başlangıcıdır

Ders çalışırken her konuyu ilk anlatımda anlamak zorunda değilsiniz. Bazı konuların oturması için tekrar yapmak, farklı örnekler görmek ve soru çözmek gerekebilir.

Önemli olan anlamadığınız noktayı görmezden gelmemektir.

Bir konuyu anlamadığınızda:

Durun.
Nerede zorlandığınızı belirleyin.
Kendiniz çözmeyi deneyin.
Sorunuzu somutlaştırın.
Öğretmeninize açık bir şekilde sorun.
Cevabı dinleyin.
Sonrasında aynı soruyu kendiniz çözün.

Unutmayın; “Hocam anlamadım.” demek öğrenmenin bittiği yer değil, doğru soruyla öğrenmenin başladığı yerdir.

Özellikle sınav hazırlığı sürecinde öğretmeninizden aldığınız her açıklamayı yalnızca o anki soruyu çözmek için değil, benzer sorularda kullanabileceğiniz bir bilgiye dönüştürmeye çalışın.

Çünkü sınav başarısı yalnızca kaç soru çözdüğünüzle değil, çözemediğiniz sorulardan ne kadar öğrendiğinizle de ilgilidir.