Öğrenmeyi Kalıcı Hale Getirmenin Yolları

Bir konuyu defalarca çalıştığı halde kısa süre sonra unuttuğunu fark eden öğrenci sayısı oldukça fazladır. Bu durum çoğu zaman “Bende bu ders olmuyor.” düşüncesine yol açar. Oysa mesele, çoğunlukla zeka ya da kapasite ile ilgili değildir. Öğrenme sürecinin nasıl yürütüldüğü, bilginin beyinde nasıl işlendiği ve tekrarların ne şekilde yapıldığı unutmanın hızını doğrudan etkiler. Yanlış yöntemlerle çalışan bir öğrenci, ne kadar emek verirse versin bilgiyi kalıcı hale getirmekte zorlanabilir.

Unutmanın en temel nedenlerinden biri, bilgiyi pasif şekilde öğrenmektir. Okumak, altını çizmek ya da videoyu izlemek öğrenmenin ilk adımıdır; ancak tek başına yeterli değildir. Beyin, aktif olarak kullanılmayan bilgiyi gereksiz kabul eder ve zamanla siler. Bu nedenle “konuya baktım, anladım” düşüncesi çoğu zaman yanıltıcıdır. Anlamak ile hatırlayabilmek aynı şey değildir. Öğrenmenin kalıcı hale gelmesi için bilginin zihinde işlenmesi, kullanılması ve farklı bağlamlarda tekrar edilmesi gerekir.

Bir diğer önemli neden, tekrarların yanlış zamanlamayla yapılmasıdır. Aynı gün içinde defalarca aynı konuyu çalışmak kısa süreli bir tanıdıklık hissi yaratır. Öğrenci, konuyu bildiğini zanneder; fakat aradan birkaç gün geçtiğinde büyük bir kısmını unuttuğunu fark eder. Bunun sebebi, belleğin aralıklı tekrarlarla güçlenmesidir. Bilgiye belli aralıklarla geri dönülmediğinde beyin onu kalıcı belleğe aktarmakta isteksiz davranır. Bu yüzden kısa aralıklarla yapılan tekrarlar, uzun vadede daha etkilidir.

Dikkat dağınıklığı da unutmanın önemli bir sebebidir. Ders çalışırken telefonla sık sık ilgilenmek, bir yandan müzik dinlemek, bir yandan mesajlara bakmak öğrenmeyi bölük pörçük hale getirir. Zihin, aynı anda birçok uyarana maruz kaldığında bilgiyi derinlemesine işleyemez. Yüzeysel öğrenme ise hızlı unutmaya neden olur. Kısa süreli odaklanma bile, dağınık ve uzun süreli çalışmadan daha verimli olabilir.

Öğrenmeyi kalıcı hale getiren küçük ama etkili hamleler vardır. Bunlardan ilki, bilgiyi aktif hale getirmektir. Konuyu çalıştıktan sonra defteri kapatıp kendine “Bu konuyu birine anlatacak olsam nasıl anlatırdım?” sorusunu sormak oldukça etkilidir. Kendi cümlelerinle anlatmaya çalışmak, beynin bilgiyi yeniden yapılandırmasını sağlar. Anlatamadığın yerler, aslında öğrenmenin eksik kaldığı noktalardır ve sana neyi tekrar etmen gerektiğini gösterir.

Bir diğer hamle, kendine küçük sorular sormaktır. Konu bitiminde kısa bir mini test yapmak, örnek sorular çözmek ya da ana kavramları bir kağıda yazmak, pasif öğrenmeden aktif öğrenmeye geçmeni sağlar. Hata yapmak bu süreçte olumsuz bir durum değildir. Aksine, yanlışlar öğrenmenin neresinin zayıf olduğunu görmene yardımcı olur ve öğrenmeyi derinleştirir.

Bilgiyi parçalara bölerek çalışmak da kalıcılığı artırır. Uzun ve karmaşık konular tek seferde öğrenilmeye çalışıldığında zihinsel yük artar ve öğrenme yüzeysel kalır. Konuyu küçük bölümlere ayırmak, her parçayı sindirerek ilerlemek daha sağlıklı bir öğrenme sağlar. Her küçük bölümden sonra kısa bir özet yapmak, öğrenilenleri zihinde toparlamaya yardımcı olur.

Öğrenmenin duygusal tarafı da unutulmamalıdır. Kişi kendine sürekli “Ben zaten unutuyorum.” dediğinde, bu düşünce öğrenme motivasyonunu zayıflatır. Öğrenme süreci sabır gerektirir. Unutmak, öğrenmenin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, unutulan bilgiyi fark edip doğru yöntemlerle yeniden çalışabilmektir. Kendini yetersiz hissetmek yerine, yöntemini gözden geçirmek çok daha işlevsel bir yaklaşımdır.

Son olarak, düzenli ama gerçekçi tekrarlar öğrenmenin kalıcılığını belirgin biçimde artırır. Bugün çalışılan bir konuya birkaç gün sonra kısa bir tekrar yapmak, ardından bir hafta sonra yeniden göz atmak, bilgiyi uzun süreli belleğe taşımada etkilidir. Bu tekrarlar uzun ve yorucu olmak zorunda değildir. Kısa ama odaklı tekrarlar, öğrenmenin kalıcı hale gelmesini sağlar.

Özetle, aynı konuyu defalarca çalışmana rağmen unutuyorsan sorun sende değil, büyük ihtimalle kullandığın yöntemlerdedir. Öğrenmeyi aktif hale getirdiğinde, tekrarları doğru zamanladığında ve dikkatini daha iyi yönettiğinde bilginin zihninde çok daha uzun süre kaldığını fark edersin. Öğrenme, doğru yaklaşımla herkes için geliştirilebilir bir beceridir.