Çalıştığınız Halde Öğrenemiyor Musunuz? Çalışma Yönteminizde Sorun Olabilir

Ders çalışmak için saatler harcıyor, konuların başında uzun süre oturuyor, hatta bazen bütün gününüzü derslere ayırıyor olabilirsiniz. Fakat deneme sınavında beklediğiniz sonucu alamıyor, çözdüğünüz soruların bir kısmını birkaç gün sonra tekrar yanlış yapıyor veya çalıştığınız konuyu sınav sırasında hatırlamakta zorlanıyor olabilirsiniz.

Böyle bir durumda akla gelen ilk düşünce genellikle şudur:

“Demek ki yeterince çalışmıyorum.”

Oysa her zaman sorun çalışma süresinde değildir. Bazen asıl problem, çalışma biçimimizdir.

Çünkü ders çalışmak ile öğrenmek aynı şey değildir. Bir kitabın başında üç saat geçirmek, o konuyu üç saat boyunca gerçekten öğrendiğiniz anlamına gelmez. Öğrenme; bilgiyi anlamayı, zihinde ilişkilendirmeyi, hatırlamayı ve gerektiğinde kullanabilmeyi gerektirir.

Bu nedenle “Daha fazla çalışmalıyım.” demeden önce kendinize şu soruyu sormanız gerekir:

“Çalışma yöntemim gerçekten öğrenmemi sağlıyor mu?”

Çok Çalışmak Neden Her Zaman Çok Öğrenmek Anlamına Gelmez?

Ders çalışma süresi elbette önemlidir. Ancak tek başına belirleyici değildir.

Örneğin bir öğrenci üç saat boyunca matematik kitabını okuyabilir. Konu anlatımını takip eder, örnek soruları izler ve sayfaları doldurur. Çalışmanın sonunda kendisine “Bugün üç saat matematik çalıştım.” diyebilir.

Fakat ertesi gün karşısına farklı biçimde hazırlanmış bir soru geldiğinde çözmekte zorlanıyorsa, o üç saatlik çalışmanın öğrenmeye dönüşme konusunda eksikleri olabilir.

Çünkü öğrenmenin önemli göstergelerinden biri bilgiyi başka bir durumda kullanabilmektir.

Bu nedenle ders çalışırken sadece “Kaç saat çalıştım?” sorusuna değil;

• Ne öğrendim?
• Ne kadarını hatırlayabiliyorum?
• Öğrendiğim bilgiyi kendi cümlelerimle açıklayabilir miyim?
• Farklı bir soru karşısında kullanabilir miyim?
• Nerelerde hata yapıyorum?

sorularına da cevap aramak gerekir.

1. Sadece Okuyarak Öğrenmeye Çalışıyor Olabilirsiniz

En sık yapılan hatalardan biri, ders kitabını veya konu anlatımını tekrar tekrar okumaktır.

Okurken konu size tanıdık gelir. Sayfaya baktığınızda “Bunu biliyorum.” hissine kapılabilirsiniz. Ancak kitabı kapattığınızda aynı bilgileri kendiniz anlatmakta zorlanabilirsiniz.

Bu durum, tanımak ile hatırlamak arasındaki farktan kaynaklanabilir.

Bir bilgiyi gördüğünüzde tanımanız, onu gerektiğinde kendiniz hatırlayabileceğiniz anlamına gelmez.

Bu nedenle konu çalıştıktan sonra kitabı kapatın ve kendinize küçük bir test uygulayın:

“Az önce öğrendiğim konuyu kimseye bakmadan anlatabilir miyim?”

Örneğin biyolojide bir konuyu çalıştıysanız defteri kapatın ve ana başlıkları hatırlamaya çalışın. Tarih çalıştıysanız olaylar arasındaki bağlantıları kendi cümlelerinizle anlatın. Matematikte bir formül öğrendiyseniz nerede ve neden kullanıldığını açıklayın.

Hatırlamaya çalışmak, öğrenme sürecini çok daha aktif hâle getirir.

2. Ders Çalışırken Fazla Pasif Kalıyor Olabilirsiniz

Öğrenmenin daha kalıcı olması için öğrencinin bilgiyi aktif olarak işlemesi gerekir.

Sadece öğretmeni dinlemek, video izlemek veya kitabı okumak yerine zaman zaman kendinizi sürecin içine dahil etmelisiniz.

Örneğin:

• Konuyu kendi cümlelerinizle özetleyin.
• Kendinize sorular hazırlayın.
• Konuyu bir arkadaşınıza anlatıyormuş gibi açıklayın.
• Öğrendiğiniz bilgileri önceki bilgilerinizle ilişkilendirin.
• Konu sonunda kitaba bakmadan hatırladıklarınızı yazın.
• Çözdüğünüz sorulardaki yanlışlarınızı nedenleriyle inceleyin.

Buradaki temel amaç, “Ben bu bilgiyi gördüm.” noktasından “Ben bu bilgiyi kullanabiliyorum.” noktasına geçmektir.

3. Soru Çözüyorsunuz Ama Yanlışlarınızı İncelemiyor Olabilirsiniz

Özellikle sınava hazırlanan öğrenciler için soru çözmek son derece önemlidir. Ancak yalnızca soru sayısına odaklanmak yeterli değildir.

Örneğin bir öğrenci günde 150 soru çözebilir. Fakat yaptığı yanlışların nedenlerini incelemiyorsa aynı hataları tekrar etme ihtimali devam eder.

Bu nedenle yanlış yaptığınız bir soruya sadece “Yanlış.” deyip geçmeyin.

Kendinize şu soruları sorun:

Soruyu neden yanlış yaptım?

• Konuyu bilmiyor muydum?
• Soruyu yanlış mı okudum?
• İşlem hatası mı yaptım?
• Dikkatsizlik mi yaptım?
• Sorunun mantığını mı anlayamadım?
• Bildiğim hâlde zamanı doğru kullanamadığım için mi yapamadım?

Bu ayrım çok değerlidir.

Çünkü her yanlışın çözümü aynı değildir.

Konu eksiğiniz varsa konuya dönmeniz gerekir. Dikkat hatası yapıyorsanız soru okuma biçiminizi gözden geçirmeniz gerekir. Süre problemi yaşıyorsanız zaman yönetimi üzerine çalışmanız gerekir.

Yani yanlışlarınız sadece puanınızı göstermez; size nasıl çalışmanız gerektiği konusunda da bilgi verir.

4. Tekrar Yapmayı Erteliyor Olabilirsiniz

Bir konuyu bir kez çalışıp tamamen öğrendiğinizi düşünmek yanıltıcı olabilir.

Öğrenilen bilgilerin unutulmaması için belirli aralıklarla tekrar edilmesi gerekir. Bunun için her gün saatlerce eski konulara dönmek zorunda değilsiniz.

Örneğin çalışma programınıza kısa tekrarlar ekleyebilirsiniz.

Aynı gün: Konunun kısa özeti
Birkaç gün sonra: Kısa hatırlama ve soru çözümü
Bir süre sonra: Karışık sorularla kontrol
Daha ileride: Deneme veya genel tekrar içerisinde yeniden karşılaşma

Bu yaklaşım, bilgiyi yalnızca kısa süreli hafızada tutmak yerine daha kalıcı hâle getirmeye yardımcı olur.

Önemli olan tekrarın sadece yeniden okumaktan ibaret olmamasıdır.

Bazen defteri kapatıp “Bu konudan neleri hatırlıyorum?” demek, sayfaları tekrar tekrar okumaktan daha verimli olabilir.

5. Her Gün Aynı Şekilde Çalışıyor Olabilirsiniz

Her dersin ve her konunun çalışma yöntemi aynı olmak zorunda değildir.

Matematikte bol soru çözmek ve çözüm yollarını analiz etmek önemliyken, tarih gibi bilgi yoğun derslerde kavramlar ve olaylar arasındaki bağlantıları kurmak daha önemli olabilir.

Türkçede soru pratiği ön plana çıkabilir. Fen derslerinde ise kavramları anlamak, neden-sonuç ilişkilerini kurmak ve ardından soru çözmek etkili olabilir.

Bu nedenle:

“Ben hep böyle çalışıyorum.”

yerine,

“Bu ders için hangi çalışma yöntemi daha uygun?”

sorusunu sormak daha doğru bir yaklaşım olabilir.

6. Çalışma Ortamınız Öğrenmenizi Engelliyor Olabilir

Bazen sorun çalışma tekniğinden çok çalışma ortamıdır.

Telefonun sürekli yanınızda olması, sosyal medya bildirimleri, televizyon, yüksek ses, sık sık çalışma masasından kalkmak veya aynı anda birçok işle ilgilenmek dikkatinizin bölünmesine neden olabilir.

Dikkatinizin sürekli başka yerlere kaydığı bir ortamda iki saat geçirmek, gerçekten odaklanarak geçirilen daha kısa bir çalışma süresinden daha verimsiz olabilir.

Bu nedenle çalışma alanınızı mümkün olduğunca sadeleştirin.

Telefonunuzu çalışma sırasında ulaşamayacağınız bir yere bırakabilir, masanızda yalnızca o ders için ihtiyacınız olan materyalleri bulundurabilir ve belirli çalışma aralıkları oluşturabilirsiniz.

7. Çalışırken Sürekli Kaygılanıyor Olabilirsiniz

“Yetiştiremeyeceğim.”

“Arkadaşlarım benden ileride.”

“Bu konuyu hâlâ öğrenemedim.”

“Denemelerde neden yükselmiyor?”

gibi düşünceler ders çalışırken zihninizi meşgul edebilir.

Bu durumda fiziksel olarak masada olsanız bile zihinsel olarak dersin içinde olmayabilirsiniz.

Özellikle sınava hazırlık sürecinde kendinizi sürekli başkalarıyla kıyaslamak yerine kendi gelişiminizi takip etmeye çalışın.

Geçen ay yapamadığınız bir soruyu bugün çözebiliyor musunuz?

Geçmişte uzun süren bir konuyu artık daha kısa sürede anlayabiliyor musunuz?

Yanlış sayınız zaman içinde azalıyor mu?

Asıl önemli göstergeler bunlardır.

8. Hedefiniz Sadece “Ders Çalışmak” Olmamalı

“Bugün 6 saat ders çalışacağım.”

şeklinde bir hedef belirlemek yerine, çalışmanın sonucunu da tanımlamak daha faydalı olabilir.

Örneğin:

“Bugün matematikte şu konuyu çalışıp 30 soru çözeceğim ve yanlışlarımı analiz edeceğim.”

Bu hedef daha somuttur.

Çünkü çalışma sonunda ne yapmanız gerektiğini ve neyi başardığınızı görebilirsiniz.

Benzer şekilde:

“20 sayfa tarih okuyacağım.”

yerine,

“Konuyu çalışacağım, ardından kitaba bakmadan ana başlıkları hatırlayıp 20 soru çözeceğim.”

demek öğrenme açısından daha güçlü bir hedef oluşturabilir.

Etkili Bir Çalışma Döngüsü Nasıl Olabilir?

Daha verimli bir çalışma için aşağıdaki döngüyü deneyebilirsiniz:

1. Öğren

Konuyu anlamaya çalışın. Sadece ezberlemek yerine “Neden?” ve “Nasıl?” sorularını sorun.

2. Kapat ve Hatırla

Kitabı veya defteri kapatın. Öğrendiklerinizi kendi cümlelerinizle anlatmaya çalışın.

3. Uygula

Konuyla ilgili sorular çözün. Farklı soru tipleriyle karşılaşmaya çalışın.

4. Hatalarını Analiz Et

Yanlışlarınızın nedenini belirleyin. Gerekirse eksik olduğunuz noktaya geri dönün.

5. Tekrar Et

Konuyu belirli aralıklarla yeniden hatırlayın ve soru çözerek bilgiyi pekiştirin.

Bu beş aşama, ders çalışmayı yalnızca “masada geçirilen zaman” olmaktan çıkarıp aktif bir öğrenme sürecine dönüştürür.

“Çok Çalışıyorum Ama Öğrenemiyorum” Diyorsanız Kendinizi Test Edin

Bir hafta boyunca çalışma alışkanlıklarınızı gözlemleyin.

Her çalışma sonunda kendinize şu soruları sorun:

• Bugün gerçekten ne öğrendim?
• Çalıştığım konuyu kitaba bakmadan anlatabiliyor muyum?
• Çözdüğüm soruların yanlışlarını analiz ettim mi?
• Önceden öğrendiğim konuları tekrar ettim mi?
• Çalışırken dikkatimi ne kadar koruyabildim?
• Telefon veya başka dikkat dağıtıcılar çalışma süremi etkiledi mi?
• Bugünkü çalışmamın sonunda kendimi test ettim mi?
• Aynı hataları tekrar ediyor muyum?

Bu sorulara vereceğiniz cevaplar, çalışma sisteminiz hakkında size önemli ipuçları verebilir.

Unutmayın: Başarısızlık Değil, Geri Bildirim

Bir denemede istediğiniz sonucu alamadığınızda bunu “Ben yapamıyorum.” şeklinde yorumlamak yerine, “Neyi değiştirmem gerekiyor?” şeklinde değerlendirmek çok daha faydalıdır.

Çünkü düşük bir sonuç, her zaman yetersiz olduğunuz anlamına gelmez.

Bazen yanlış konuya çalıştığınızı, bazen yeterince tekrar yapmadığınızı, bazen soru pratiğinizin eksik olduğunu, bazen de bildiğiniz bilgileri sınav ortamında kullanmakta zorlandığınızı gösterebilir.

Denemeler ve yanlışlar bu nedenle yalnızca puan ölçmek için değil, çalışma yöntemini geliştirmek için de kullanılmalıdır.

Sonuç: Daha Fazla Değil, Daha Etkili Çalışın

Ders çalışmak yalnızca saatleri doldurmak değildir.

Önemli olan masada ne kadar kaldığınızdan çok, o süre içerisinde zihninizin ne kadar aktif olduğudur.

Eğer uzun süre çalıştığınız hâlde öğrendiklerinizi kısa sürede unutuyor, sorularda kullanamıyor veya denemelerde istediğiniz ilerlemeyi göremiyorsanız hemen “Daha çok çalışmalıyım.” sonucuna varmayın.

Önce çalışma yönteminizi inceleyin.

Belki daha fazla saat çalışmaya değil;

daha aktif öğrenmeye,

daha doğru tekrar yapmaya,

yanlışlarınızı analiz etmeye,

öğrendiklerinizi hatırlamaya çalışmaya

ve çalışma sürecinizi düzenli olarak değerlendirmeye ihtiyacınız vardır.

Çünkü başarılı bir çalışma sistemi, yalnızca çok çalışmayı değil, doğru şeyi doğru şekilde çalışmayı gerektirir.

Ve bazen başarıya giden yolda atılacak en önemli adım, çalışma süresini artırmak değil, kendinize şu soruyu sormaktır:

“Ben gerçekten çalışıyor muyum, yoksa sadece çalışıyor gibi mi hissediyorum?”