Blog
Öğrenmeyi Öğrenmek Nedir? Etkili Öğrenmenin Yolları
Günümüzde bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Birkaç saniye içinde bir konu hakkında videolara ulaşabiliyor, kitap okuyabiliyor, podcast dinleyebiliyor veya yapay zekâ araçlarından destek alabiliyoruz. Ancak bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, öğrenmenin de otomatik olarak kolaylaştığı anlamına gelmiyor.
Bir konuyu gerçekten öğrenmek; sadece okumak, dinlemek veya ezberlemekten çok daha fazlasını gerektiriyor. Öğrencinin kendi öğrenme sürecini tanıması, hangi yöntemlerle daha iyi öğrendiğini fark etmesi, dikkatini yönetebilmesi, bilgiyi sorgulaması ve öğrendiklerini farklı durumlarda kullanabilmesi gerekiyor.
İşte tam bu noktada karşımıza “öğrenmeyi öğrenmek” kavramı çıkıyor.
Öğrenmeyi Öğrenmek Ne Demektir?
Öğrenmeyi öğrenmek, kişinin nasıl öğrendiğini fark etmesi ve öğrenme sürecini bilinçli bir şekilde yönetebilmesi anlamına gelir.
Başka bir ifadeyle öğrenmeyi öğrenmek;
- Neyi bilip neyi bilmediğini fark etmek,
- Kendisine uygun çalışma yöntemlerini keşfetmek,
- Dikkatini ve zamanını yönetmek,
- Öğrenme hedefleri belirlemek,
- Bilgiyi anlamlandırmak,
- Öğrendiklerini tekrar etmek ve uygulamak,
- Hatalarından yararlanmak,
- Öğrenme sürecini değerlendirmek
gibi becerilerin bütünüdür.
Örneğin bir öğrenci saatlerce ders çalışıyor ancak sınavlarda istediği sonucu alamıyorsa sorun her zaman “yeterince çalışmamak” olmayabilir. Belki öğrenci sadece kitabı tekrar tekrar okuyordur. Belki öğrendiklerini kendisine sormuyordur. Belki yanlışlarını analiz etmiyordur.
Öğrenmeyi öğrenen bir öğrenci ise şu soruyu sorar:
“Daha fazla çalışmak yerine daha etkili nasıl çalışabilirim?”
Bu bakış açısı, öğrencinin öğrenme sürecindeki en önemli değişimlerden biridir.
Öğrenmek ile Ezberlemek Aynı Şey Değildir
Öğrenme denildiğinde akla çoğu zaman bilgi ezberlemek gelir. Oysa ezberlenen bir bilgi ile gerçekten öğrenilmiş bir bilgi arasında önemli bir fark vardır.
Ezberlenen bilgi kısa süre içerisinde hatırlanabilir ancak farklı bir soruyla karşılaşıldığında kullanılamayabilir.
Gerçek öğrenmede ise öğrenci;
Bilgiyi anlar → ilişkilendirir → hatırlar → kullanır → yeni durumlara aktarır.
Örneğin matematikte bir formülü ezberlemek başka, o formülün neden kullanıldığını anlamak ve farklı soru tiplerinde uygulayabilmek başkadır.
Benzer şekilde bir tarih konusundaki tarihleri ezberlemek başka, olayların nedenlerini ve sonuçlarını birbiriyle ilişkilendirmek başkadır.
Bu nedenle etkili öğrenmenin temel amacı yalnızca “bilmek” değil, “bildiğini kullanabilmek” olmalıdır.
Öğrenmeyi Öğrenmek Neden Önemlidir?
Öğrenmeyi öğrenmek yalnızca sınav başarısı açısından önemli değildir. Aynı zamanda öğrencinin hayat boyunca ihtiyaç duyacağı bir beceridir.
Okul hayatında öğrenilen bilgiler zaman içerisinde değişebilir. Üniversitede yeni alanlar öğrenilecek, iş hayatında yeni beceriler kazanılacak, teknoloji geliştikçe yeni araçlar kullanılacaktır.
Bu nedenle önemli olan yalnızca belirli bir konuyu öğrenmek değil, yeni bir konuyu nasıl öğrenebileceğini bilmektir.
Öğrenmeyi öğrenen birey;
- Kendi eksiklerini daha kolay fark eder.
- Çalışma sürecini daha iyi planlar.
- Zamanını daha verimli kullanır.
- Hatalarını gelişim fırsatı olarak görür.
- Öğrenme konusunda daha bağımsız hale gelir.
- Karşılaştığı yeni bilgileri daha kolay anlamlandırır.
- Sınav ve akademik süreçlerde daha bilinçli hareket eder.
Kendi Öğrenme Şeklini Tanımak
Her öğrencinin çalışma alışkanlıkları, dikkat süresi, ön bilgisi ve ihtiyaçları aynı değildir. Bu nedenle tek bir çalışma yönteminin herkes için mükemmel sonuç vereceğini düşünmek doğru değildir.
Burada önemli olan öğrencinin kendisini gözlemlemesidir.
Örneğin kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
“Ders çalışırken en çok hangi noktada dikkatim dağılıyor?”
“Hangi konuları daha kolay hatırlıyorum?”
“Sadece okuyarak gerçekten öğreniyor muyum?”
“Soru çözerken hangi tür hataları yapıyorum?”
“Çalıştığım konuyu bir başkasına anlatabilir miyim?”
Bu soruların cevapları, öğrencinin kendi öğrenme sürecini tanımasına yardımcı olur.
Aktif Öğrenme Nedir?
Öğrenmeyi öğrenmenin temelinde aktif öğrenme vardır.
Pasif öğrenmede öğrenci bilgiyi çoğunlukla sadece alır. Kitabı okur, videoyu izler veya öğretmeni dinler.
Aktif öğrenmede ise öğrenci bilgiyi zihinsel olarak işlemeye çalışır.
Örneğin bir konuyu okuduktan sonra kitabı kapatıp:
“Bu konunun ana fikri neydi?”
diye kendisine sorması aktif öğrenmeye örnektir.
Aynı şekilde öğrendiği konuyu kendi cümleleriyle anlatmak, soru çözmek, örnek oluşturmak, yanlışlarını incelemek ve farklı konular arasında bağlantı kurmak da aktif öğrenmenin parçalarıdır.
Kendine Soru Sormak Öğrenmeyi Güçlendirir
Öğrencilerin kullanabileceği en basit ama etkili yöntemlerden biri kendine soru sormaktır.
Bir konuyu çalıştıktan sonra kitabı kapatın ve kendinize şu soruları yöneltin:
- Bu konunun temel noktaları neler?
- Bu bilgiyi nasıl açıklayabilirim?
- Bu konuyla ilgili hangi örnekleri verebilirim?
- En çok hangi kısmı anlamakta zorlandım?
- Bu konuyla ilgili bana bir soru sorulsaydı nasıl cevap verirdim?
Bu yöntem, öğrencinin gerçekten öğrenip öğrenmediğini fark etmesine yardımcı olur.
Çünkü bazen bir konuyu okurken “Bunu biliyorum.” hissine kapılabiliriz. Ancak kitabı kapattığımızda bilgiyi hatırlamakta zorlanabiliriz.
Bu nedenle tanıdık gelmek ile gerçekten hatırlayabilmek aynı şey değildir.
Tekrar Etmek Neden Önemlidir?
Öğrenmenin kalıcı olması için tekrar gerekir. Ancak tekrar etmek, aynı sayfayı defalarca okumak anlamına gelmez.
Etkili tekrar yöntemlerinden biri, bilgiyi belirli aralıklarla yeniden hatırlamaya çalışmaktır.
Örneğin bir konuyu bugün çalıştıysanız birkaç gün sonra kendinizi test edebilirsiniz. Daha sonra bir hafta sonra tekrar gözden geçirerek ne kadarını hatırladığınızı kontrol edebilirsiniz.
Buradaki amaç sadece yeniden okumak değil, bilgiyi zihinden geri çağırmaya çalışmaktır.
Bu nedenle çalışma sırasında kendinizi küçük testlerle sınamak oldukça faydalıdır.
Hatalar Öğrenmenin Bir Parçasıdır
Öğrencilerin öğrenme sürecinde yaptığı en büyük hatalardan biri yanlış yapmaktan korkmaktır.
Oysa hata, doğru analiz edildiğinde öğrenmenin önemli bir parçasıdır.
Özellikle sınava hazırlanan öğrenciler için yanlış yapılan sorular yalnızca “yanlış” olarak görülmemelidir.
Bir yanlış soru şu soruların cevabını bulmak için kullanılabilir:
- Konuyu bilmiyor muyum?
- Soruyu yanlış mı yorumladım?
- Dikkat hatası mı yaptım?
- İşlem hatası mı yaptım?
- Bilgiyi biliyorum ama uygulamakta mı zorlanıyorum?
- Soruyu çözmek için gereken yöntemi mi bilmiyorum?
Bu analiz yapıldığında yanlış soru, öğrencinin eksiklerini gösteren bir geri bildirim aracına dönüşür.
Öğrenmeyi Öğrenmede Zaman Yönetimi
Etkili öğrenme sadece masada geçirilen saatle ölçülmez.
“Bugün 6 saat ders çalıştım.” demek tek başına öğrenmenin gerçekleştiğini göstermez.
Önemli olan o zamanın nasıl kullanıldığıdır.
Çalışma süresini planlarken öğrenciler;
- Hangi konuyu çalışacağını,
- Ne kadar süre çalışacağını,
- Hangi soruları çözeceğini,
- Hangi konuları tekrar edeceğini,
- Çalışma sonunda neyi başarmış olması gerektiğini
önceden belirleyebilir.
Böylece çalışma süreci daha somut hale gelir.
Örneğin “Bugün matematik çalışacağım.” hedefi oldukça genelken,
“Bugün ikinci dereceden denklemler konusunu tekrar edip 30 soru çözeceğim ve yanlışlarımı analiz edeceğim.”
daha ölçülebilir bir hedeftir.
Dikkat Yönetimi de Öğrenmenin Bir Parçasıdır
Öğrenmek isteyen bir öğrencinin dikkatini yönetmeyi de öğrenmesi gerekir.
Telefon bildirimleri, sosyal medya, sürekli mesaj kontrolü veya çalışma sırasında farklı şeylerle ilgilenmek öğrenme sürecini bölebilir.
Bu nedenle çalışma ortamını mümkün olduğunca dikkat dağıtıcı unsurlardan uzaklaştırmak faydalıdır.
Öğrenci çalışma başlamadan önce kendisine şu soruyu sorabilir:
“Şu anda gerçekten neye odaklanmam gerekiyor?”
Ardından belirli bir süre boyunca yalnızca o göreve odaklanabilir.
Burada amaç saatlerce kesintisiz çalışmak değil, çalışılan süre içerisinde mümkün olduğunca kaliteli bir dikkat oluşturabilmektir.
Öğrendiklerini Başkasına Anlat
Bir konuyu gerçekten öğrenip öğrenmediğinizi anlamanın güzel yollarından biri, o konuyu başka birine anlatmayı denemektir.
Örneğin matematikte bir konuyu arkadaşınıza anlatabilir veya tarih konusunu kendi cümlelerinizle açıklayabilirsiniz.
Anlatırken nerede zorlandığınızı fark ederseniz, o bölümde öğrenmenizin henüz tamamlanmadığını anlayabilirsiniz.
Bu nedenle:
“Bir konuyu başkasına anlatabiliyorsam, büyük ölçüde anlamışım demektir.”
şeklindeki yaklaşım öğrenme sürecinde oldukça değerlidir.
Öğrenme Günlüğü Tutmak
Öğrenmeyi öğrenmek isteyen öğrenciler için basit bir öğrenme günlüğü de oldukça yararlı olabilir.
Her çalışma gününün sonunda birkaç dakikanızı ayırarak şu soruları cevaplayabilirsiniz:
Bugün ne öğrendim?
Neyi daha iyi anladım?
Nerede zorlandım?
Hangi hatayı yaptım?
Bir sonraki çalışmamda neyi değiştirebilirim?
Bu sorular öğrencinin kendi öğrenme sürecini dışarıdan değerlendirmesine yardımcı olur.
Başarısızlık Değil, Geri Bildirim
Bir sınavdan beklenenden düşük puan almak öğrencinin “başarısız olduğu” anlamına gelmez.
Sonuç, öğrencinin mevcut durumunu gösteren bir geri bildirimdir.
Önemli olan şu soruyu sorabilmektir:
“Bu sonuç bana ne söylüyor?”
Eğer öğrenci sınav sonucundan sonra eksiklerini belirleyip çalışma yöntemini değiştiriyorsa, aldığı sonuç gelişiminin bir parçasına dönüşür.
Bu yaklaşım özellikle sınav hazırlık sürecindeki öğrenciler için önemlidir.
Çünkü başarı çoğu zaman tek bir sınav sonucundan değil, sürekli değerlendirme ve gelişim sürecinden oluşur.
Öğrenmeyi Öğrenmek Bir Sınav Becerisinden Fazlasıdır
YKS, LGS veya okul sınavları öğrencilerin hayatındaki önemli süreçlerden olabilir. Ancak öğrenmeyi öğrenmek yalnızca bu sınavlarda başarılı olmak için kazanılması gereken bir beceri değildir.
Üniversitede ders çalışırken, yabancı dil öğrenirken, yeni bir bilgisayar programı kullanırken, bir kitap okurken veya yeni bir hobi edinirken de öğrenmeyi öğrenme becerisine ihtiyaç duyulur.
Çünkü hayat boyunca karşımıza yeni bilgiler ve yeni problemler çıkacaktır.
Bu nedenle gençlerin kendilerine sadece:
“Bu konuyu nasıl öğrenebilirim?”
sorusunu değil,
“Ben genel olarak nasıl daha iyi öğrenebilirim?”
sorusunu da sormaları gerekir.
Öğrenmeyi Öğrenmek İçin 10 Öneri
- Kendinizi tanıyın. Hangi çalışma yöntemlerinin sizin için daha verimli olduğunu gözlemleyin.
- Çalışma hedefinizi netleştirin. “Ders çalışacağım.” yerine ne öğreneceğinizi belirleyin.
- Aktif öğrenmeyi kullanın. Kendinize sorular sorun, konuyu anlatın ve soru çözün.
- Düzenli tekrar yapın. Öğrendiklerinizi belirli aralıklarla yeniden hatırlamaya çalışın.
- Yanlışlarınızı analiz edin. Yanlış yaptığınız sorunun neden yanlış olduğunu bulun.
- Dikkatinizi yönetin. Çalışma sırasında dikkatinizi dağıtan unsurları azaltın.
- Bilgiler arasında bağlantı kurun. Yeni öğrendiğiniz bilgileri daha önce öğrendiklerinizle ilişkilendirin.
- Kendinizi test edin. Kitabı kapatıp öğrendiklerinizi hatırlamaya çalışın.
- Öğrendiklerinizi anlatın. Bir konuyu kendi cümlelerinizle açıklayın.
- Sürecinizi değerlendirin. “Bugün ne kadar çalıştım?” sorusunun yanında “Bugün ne öğrendim?” sorusunu da sorun.
Sonuç: En Değerli Beceri Nasıl Öğreneceğini Bilmektir
Bilginin sürekli değiştiği bir dünyada her şeyi bilmek mümkün değildir. Ancak yeni bilgileri nasıl öğreneceğini bilmek, kişinin sahip olabileceği en değerli becerilerden biridir.
Öğrenmeyi öğrenen öğrenci, sadece sınavlara hazırlanan bir öğrenci olmaktan çıkar. Kendi öğrenme sürecini yönetebilen, eksiklerini fark edebilen, hatalarından yararlanabilen ve karşılaştığı yeni bilgileri daha bilinçli şekilde değerlendirebilen bir bireye dönüşür.
Bu nedenle öğrenciler için hedef yalnızca:
“Daha çok çalışmak”
olmamalıdır.
Asıl hedef:
“Daha bilinçli, daha etkili ve daha kalıcı öğrenmek” olmalıdır.
Çünkü eğitim hayatında edinilebilecek en önemli kazanımlardan biri belirli bir konuyu öğrenmek değil, öğrenmeyi öğrenmektir.